STRONA ARCHIWALNA   
 opracowanie: Jerzy Kowalczyk    kontakt:  tel.   41 368 57 24   e-mail:   jotka.1863@gmail.com

23 Maj 2017, imieniny dziś obchodzi: Iwona, Michał, Dezyriusz   
     Menu:  
Miejscowości
 K I E L C E
 A - B
 C - F
 G - J
 Gace Słupieckie
 Glanów (K)
 Głowaczów (W)
 Godów
 Golczowice (K)
 Goleniowy (S)
 Gorzków
 Goszcza (K)
 Gowarczów
 Górki Klimontowskie
 Góry (Pińczowskie)
 Góry Wysokie
 Grabowiec (W)
 Grabów n/ Pilicą (W)
 Grochowiska
 Grzegorzowice
 Grzybowa Góra
 Igołomia (K)
 Iłża (W)
 Imbramowice (K)
 Imielno
 Jaksice (K)
 Jamki (W)
 Janów (S)
 Jasiów
 Jaśce (W)
 Jawor Solecki (W)
 Jaworznik (S)
 Jedlnia (W)
 Jeziorko
 Jędrzejów
 Jurkowice
 K
 L - M
 N - O
 P - R
 S
 Ś - Ż
 Uroczystości
 Wyszukiwarka
 Literatura
 Indeksy
 Aktualizacja
 O autorze
 
     Ważne daty z powstania:  
25 maja 1863 r. - Bitwa Oksińskiego pod Koniecpolem
26 maja 1863 r. - Walki oddziału Czachowskiego pod Smardzewem
27 maja 1863 r. - Oddział por. Wiśniewskiego wypłoszył Moskali z Szydłowca
1 czerwca 1863 r. - Otoczony Kononowicz rozpuścił oddział pod Grabowską Wolą
10 czerwca 1863 r. - Potyczka Czachowskiego pod Bobrzą
18 czerwca 1863 r. - Bitwa Bończy pod Górami
20 czerwca 1863 r. - Oddział Dunajewskiego rozbity pod Gacami
20 czerwca 1863 r. - Klęska oddziałów Jordana pod Komorowem
 
  Zapraszam do współpracy
Posiadasz dodatkowe informacje lub zdjęcia
     albo
chcesz otrzymywać informację o uzupełnieniach niniejszej prezentacji ?
 
     Zaproszenie do:  
Muzeum Historii
Kielc
 
     gmina : JĘDRZEJÓW powiat: JĘDRZEJÓW     

JĘDRZEJÓW

CMENTARZ RZYMSKOKATOLICKI PRZY UL. KIELECKIEJ




1. Mogiła powstańców 1863 r.

Widok powstańczej mogiły w roku 1929 oraz stan aktualny


Na rzymskokatolickim cmentarzu parafialnym przy ul. Kieleckiej znajduje się pomnik na mogile zbiorowej powstańców 1863 r.

   Ok. 100 m. za kaplicą cmentarną, mogiła z kamiennym kopczykiem, w którym żeliwny krzyż i cementowa tablica z napisem:
PAMIĘCI / BELLARDIEGO, SUWALSKIEGO / SKĄPSKIEGO, KWIECIŃSKIEGO / I 30 NIEZNANYCH POWSTAŃCÓW / Z 1863/4 R. / POŚWIĘCA MŁODZIEŻ SEM. NAUCZ. / W JĘDRZEJOWIE / W 10 ROCZNICĘ ODZYSKANIA / NIEPODLEGŁOŚCI POLSKI


   W roku 1929 H. Mościcki w Pomnikach bojowników zamieścił zdjęcie pomnika na mogile powstańców 1863 r. Obecnie w rejonie pomnika przybyło nieco mogił, cmentarz zmienił swój wygląd.

   Dokumenty urzędowe potwierdzają zgony powstańców poległych w bitwach, zmarłych z ran lub też straconych w Jędrzejowie.

   Po bitwie pod Ciernem w dniu 22.IX.1863 r. w Księdze Zgonów parafii Jędrzejów 1.X.1863 r. zapisano:
... stawili się Józef Wojtas i Wojciech Nowak po lat sześćdziesiąt liczący ubodzy ze Szpitala w Jędrzejowie i oświadczyli iż w Jędrzejowie dnia dwudziestego drugiego Września bieżącego roku o godzinie piątej po południu umarło trzynastu ludzi płci męzkiej niewiadomego imienia i nazwiska pochodzenia i lat [akt zgonu nr.148/1863].

   Również o tym donosi dnia 13 października 1863 r. Burmistrz Jędrzejowa (akta Naczelnik Wojenny Powiatu Kieleckiego) w raporcie nr 2073:
... listę Powstańców wiadomych z imion i nazwisk ... obejmującą osób - 17, a niewiadomych i w dniu 24 września rb. pochowanych osób - 13, których będzie razem osób - 30, do Miasta Jędrzejowa w dniach 10 i 11 września rb. sprowadzonych ...

   Lista 17 powstańców zawiera uwagę: ranni pod wsią Cierno Powiatu Kieleckiego. Dla trzech powstańców dopisano uwagę o ich zgonie.

   W Księdze Zgonów występują następne wpisy związane w powstaniem. W dniu 2.XI.1863 r. ksiądz zapisał:
... w Jędrzejowie dnia dwudziestego piątego Października bieżącego roku o godzinie dziesiątej w nocy umarło sześcio ludzi płci męzkiej z imienie i nazwiska pochodzenia i lat niewiadomych [akt zgonu nr. 164/1863]; w akcie zgonu nr 170/1863 wpisał zgon dwóch nieznanych powstańców.

   Są też wpisy zgonów powstańców zmarłych z ran.

   Tablica na pomniku zawiera cztery nazwiska powstańców działających w rejonie Jędrzejowa:

Kpt. Teodor Bellardi (1833 - 1864), b. oficer pruski, dotarł do powstania z oddziałem Ślązaków. Walczył pod Chmieleńskim w bitwie pod Rudnikami, później jest dowódcą eskorty gen. Bosaka. W nocy na 5 lutego 1864 r. na czele oddziału 20 kawalerzystów zaalarmował załogę rosyjską w Jędrzejowie, zaś ubiwszy 2-ch kozaków i zabrawszy kociołki do gotowania strawy, cofnął się do Złotnik (inna wersja: do Jakubowa). Tu jednak uległ przeważającej sile wroga, stracił oddział a sam ciężko ranny dostał się do niewoli. Na mocy wyroku sądu wojennego został 7 (19) maja 1864 r. rozstrzelany w Wodzisławiu, miał wówczas 30 lat.

Kpt. Franciszek Skąpski (1840 - 1863), urodził się 18.IV.1840 r. w Muszynie w rodzinie oficjalisty, późniejszego zarządcy dóbr ziemskich. Jego ojciec, Antoni, działa w Towarzystwie Demokratycznym Polskim i bierze udział w w roku 1846 w przygotowywanym postaniu sądeckim, za co został aresztowany, skazany na śmierć przez powieszenie, carskim aktem łaski, wyrok zmieniono mu 10 lat więzienia. Po 2 latach został zwolniony.
   Franciszek uczęszczał do szkoły w Starym Sączu, następnie kształcił się w Krakowie w Instytucie Technicznym. Wybrał jednak karierę wojskową w wojsku austriackim, brał udział w wojnie włoskiej, dosłużył się stopnia wachmistrza. Jeszcze przed wybuchem powstania, bierze w wojsku długi urlop i od roku 1861 podejmuje pracę urzędnika sądowego w Starym Sączu. Tu prowadzi konspiracyjne szkolenie wojskowe dla rzemieślniczej młodzieży.
   Gdy wybucha powstanie 1863 roku, przybywa do Krakowa. Początkowo prowadzi instruktaż wojskowy dla przyszłych powstańców, następnie wyrusza na pole walki z oddziałem Anastazego Mossakowskiego. Nieudolnie prowadzony oddział został rozbity. W tym starciu pod Jaworznikiem, Franciszek Skąpski został trafiony w pierś kulą, która zatrzymała się na medalionie Matki Boskiej. Powraca do Galicji. Po kilkutygodniowej kuracji, ponownie wyrusza do powstania. W maju 1863 roku znajduje się w obozie Jana Drewnowskiego pod Nowym Miastem. Gdy Drewnowski rejteruje z oddziału, dowództwo przejmuje Franciszek Skąpski.
   Klucząc przed przeważającymi siłami Moskali, przeprawia się przez Wartę i trafia do oddziału Zygmunta Chmieleńskiego. W wojsku powstańczym szybko uzyskał stopień porucznika, następnie kapitana. Brał udział w 13 bitwach, m.in. pod Przedborzem, Rudnikami, Białą, Warzynem. W oddziale Chmieleńskiego został mianowany dowódcą 2. kompanii piechoty.
   Zginął w dniu 22 września 1863 roku, w bitwie oddziałów Chmieleńskiego pod Ciernem. S. Zieliński (Bitwy i potyczki ...) przy informacji o tej bitwie, zapisał:
.. między poległymi znajdował się żałowany ogólnie porucznik Skąpski, który w chwili gdy odbierał polecenie od dowódcy, padł ugodzony kulą w głowę.
   Również Antoni Skąpski, w swoim pamiętniku, pisze o śmierci syna:
... Franio zginął 22 września 1863 r. w potyczce pod Ciernią przy miasteczku Jędrzejowie. Ciało jego spoczywa na cmentarzu w Jędrzejowie przez przyjaciół pochowane. ... [w:] Album Sangvinis ...
   Nieco inną wersję zdarzeń podaje W. Caban (Z dziejów ...):
... W bitwie tej został ranny Skąpski. Zmarł on później w szpitalu w Żarczycach, prowadzonym przez organizację cywilną.
(w opracowaniu biogramu wykorzystano materiały udostępnione przez
Rafała Skąpskiego, stryjecznego wnuka Franciszka Skąpskiego).



Suwalski - to pseudonim powstańczy Jana Marosińskiego, który w wieku lat 27, służył początkowo w oddziale Jana Mazarakiego, następnie był naczelnikiem powstańczej żandarmerii w pow. kieleckim. Schwytany w Popowie został powieszony w Jędrzejowie 30 czerwca 1864 r. (inne źródła podają, że był rozstrzelany 7 maja 1864 pod murem cmentarza w Kielcach.

Józef Kwieciński, 24 letni kancelista Sądu Popraw. w Kielecach, w bitwie pod Ciernem w dniu 22.IX.1863 r został ranny i pojmany. Przywieziony do szpitala w Jędrzejowie zmarł w dniu 6 października 1863 r.


   W roku 2007 przeprowadzono remont mogiły, otoczenie zostało uporządkowane. A skuteczną pieczę na grobem powstańców pełni Gimnazjum nr 1 w Jędrzejowie.

góra strony




2. Mateusz Sobolewski

Ok. 30 m. za kaplicą (w kier. wsch.) ziemna mogiła wygrodzona kamiennymi bloczkami. W szczycie kamienny nagrobek zwieńczony kamiennym krzyżem oraz tablica z napisem:

MATEUSZ SOBOLEWSKI / UCZESTNIK POWSTANIA 63 R. / PRZEŻYWSZY 58 LAT / ZMARŁ DNIA 11-IV 1902 R / FRANCISZKA Z GOŁĘBIOWSKICH / SOBOLEWSKA / PRZEŻYŁA 68 LAT / ZM. DNIA 25/V-1929 R / WIECZNY ODPOCZYNEK / RACZ DAĆ IM BOŻE.

W dole nagrobka sygnatura: PIASECKI .


góra strony




3. Edward Szreniawski


Obok nagrobka Sobolewskiego - mogiła wygrodzona ażurowym żeliwnym płotkiem. Kamienny nagrobek zwieńczony jest stylizowanym kamiennym krzyżem.

   Na bocznej płaszczyźnie nagrobka wykuto tablicę na napisem:

Ś. P. / EDWARD / SZRENIAWSKI / WETERAN POWSTANIA / 1863 R. / PRZEŻYWSZY LAT 90 / ZMARŁ DNIA 19.III / 1928 R. / CZEŚĆ JEGO ŚWIATŁEJ / PAMIĘCI. / ŻONA/ I DZIECI.
W dole nagrobka sygnatura: PIASECKI .

   U podnóża pomnika, wsparta o podstawę nagrobka, kamienna płyta z napisem:

Ś. P. / STANISŁAWA Z ZAREMBÓW / SZRENIAWSKA / ŻONA WET. 63 R. / ZMARŁA DN. 5.XI.1937 R. / PRZEŻYWSZY LAT 83.


   Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Edward Szreniawski, ur. w r. 1839 w Słomnikach, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 5/1921 poz. 3201).

góra strony




4. Jan Płomieńczyk - Chrząstowski

Nieco dalej, po lewej stronie alejki prowadzącej do cmentarza wojennego 1914 r., za charakterystycznym kamiennym pomnikiem w kształcie kuli zwieńczonej krzyżem, w wygrodzeniu z płyt lastryko, postawiony jest na płycie lastryko kamienny nagrobek.

   Na tablicy nagrobnej napis podano w dwóch kolumnach:

Ś. P. / PŁOMIEŃCZYK CHRZĄSTOWSCY / JULIA z ŻEKOWSKICH / ZMARŁA DNIA 9 LUTEGO 1926 R / PRZEŻYŁA LAT 82 / JAN WETERAN 1863 R / ZMARŁ 25 MARCA 1921 R / PRZEŻYWSZY LAT 83 / PROSZĄ O ZDROWAŚ MARYA


góra strony




5. Ks. Walenty Witkowski

W kościele parafialnym Trójcy Świętej w Jędrzejowie, obok ołtarza św. Anny znajduje się duże marmurowe epitafium Dołęgów.

   Dolna częśść epitafium dotyczy ks. Walentego Witkowskiego, proboszcza w Jędrzejowie w okresie powstania styczniowego.

   Na tablicy wyryty jest łaciński napis:

Parentibus pienntissimis / VALENTINUS M. C. WITKOWSKI / Praelatus Decanus Cath. Kielcensis / S. T. C. Iudex et Exam Pro Synodalis / Decanus Praep. Andreoviensis / Sti Stanislai secun Clafsis/ Eques 1897 a posuit / Requiescant in pace.



Ks. Walenty Witkowski urodził się w Krakowie 14 II 1817, pochodził ze stanu szlacheckiego. Od 1827 r. jest w Szkole Publicznej w Kielcach, w 1835 ukończył gimnazjum filologiczne oraz trzyletni kurs prawa cywilnego. Wstąpił do seminarium duchownego w Kielcach. W 1836 r. został wysłany do Akademii Duchownej w Warszawie, został Kandydatem Św. Teologii. Święcenia kapłańskie uzyskał 8.VIII.1841 r. w Warszawie. Od roku 1841 zostaje profesorem i dziekanem Seminarium Kieleckiego. Od 1857 r. jest proboszczem w Jędrzejowie.
   Organizował manifestacje patriotyczno-religijne w okresie przedpowstaniowym, stawiał krzyże za poległych powstańców pod Jędrzejowem. Był aresztowany i więziony. Władze carskie tak charakteryzowały proboszcza w piśmie z 1866 r.: ... Polak czystej krwi, wróg dla państwa.
   Zmarł w Jędrzejowie dnia 24.XII.1897 r. W Jędrzejowie, w kościele znajduje się jego epitafium. W Kielcach ks. W. Witkowski posiada tablicę pamiątkową w kościele Św. Trójcy i jest pochowany jest w grobowcu na Cmentarzu Starym.
.


góra strony




6. Obraz Zjednoczenie wieczne w Muzeum Przypkowskich

W Muzeum Regionalnym Przypkowskich eksponowany jest alegoryczny obraz przedstawiający złamany drewniany krzyż z cierniową koroną. U podstawy krzyża korona oraz 2 tarcze herbowe z czerwonym tłem: biały orzeł w koronie, na drugiej tarczy litewska Pogoń.

   Poniżej kotwica i na szarfie napis:

12 / Sierpnia / ZJEDNOCZENIE WIECZNE / 1569   1861

   Obraz nawiązuje do okresu przedpowstaniowego, do pierwszych patriotyczno-religijnych manifestacji, które stały się zaczynem do późniejszych zbrojnych wystąpień przeciw zaborcy. W dniu 12 sierpnia 1861 r.w Horodle obchody rocznicy unii lubelskiej zostały krwawo stłumione.

góra strony




7. Roman Pęczalski

Na cmentarzu w Jędrzejowie - Podklasztorzu znajduje się mogiła weterana 1863 r. - Romana Pęczalskiego.

   Idąc główną aleją cmentarza, po 30 m od kaplicy należy skręcić w lewo i po prawej stronie znajduje się kamienny nagrobek z krzyżem.

   Na bocznej płaszczyźnie nagrobka wykuty napis:

Ś. P. / ROMAN / PĘCZALSKI / WETERAN 1863 ROKU / PRZEŻYŁ LAT 81 / ZMARŁ 20.3.1922 R / ŻONA JEGO / MARJA Z FOLTYNÓW / PRZEŻYŁA LAT 78 / Z. 8 MAJA 1925 R / PROSZĄ O ZDROWAŚ / MARYA


   Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Roman Pęczalski, ur. w r. 1841 w Jędrzejowie, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 5/1921 poz. 3084).





   Przy głównej alejce cmentarza w Podklasztorzu znajdował się wcześniej nagrobek kamienny:
Ś. P. / EDWARDA / GRYGLASZEWSKA / WDOWA PO POWSTA / ŃCU Z 63 R. / PRZEŻY. / LAT 78 ZM. DNIA / 1 MAJA 1927 R. / POKÓJ JEJ DUSZY

   Ale już w roku 1983 stwierdzał Z. Sabat, że nagrobek był rozbity. Obecnie brak jest śladów tego nagrobka.



góra strony


ostatnia aktualizacja: 4-01-2015 , 10:28

 

 



od 11 stycznia 2005 odwiedziło nas: 3163037 osób.

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 800x600 w przeglądarce Internet Explorer