STRONA ARCHIWALNA   
 opracowanie: Jerzy Kowalczyk    kontakt:  tel.   41 368 57 24   e-mail:   jotka.1863@gmail.com

29 Maj 2017, imieniny dziś obchodzi: Magdalena, Teodozja, Maria   
     Menu:  
Miejscowości
 K I E L C E
 A - B
 C - F
 G - J
 K
 L - M
 N - O
 P - R
 Parszów
 Pasztowa Wola (W)
 Pawłowice
 Pawłów
 Pawłów (W)
 Pełczyska
 Pętkowice
 Piasek Wielki
 Pierzchnica
 Pieskowa Skała (K)
 Pilica (S)
 Pilica (W)
 Pińczów
 Piórków
 Pobiednik Mały (K)
 Polana Langiewicza
 Policzna (W)
 Pomorzany (W)
 Poświętne (E)
 Prandocin (K)
 Proszowice (K)
 Prymusowa Wola (E)
 Przedbórz (E)
 Przybysławice
 Przysucha (W)
 Pstroszyce (K)
 Rachwałowice (K)
 Radków
 Radom (W)
 Radom_mogiły_1
 Radom_mogiły_2
 Radoszyce
 Rataje
 Rokitno (S)
 Rozniszew (W)
 Rożenek (E)
 Ruda Kościelna
 Ruszków
 Rybnica
 Ryczów (S)
 Ryczówek (K)
 Rytwiany
 S
 Ś - Ż
 Uroczystości
 Wyszukiwarka
 Literatura
 Indeksy
 Aktualizacja
 O autorze
 
     Ważne daty z powstania:  
1 czerwca 1863 r. - Otoczony Kononowicz rozpuścił oddział pod Grabowską Wolą
10 czerwca 1863 r. - Potyczka Czachowskiego pod Bobrzą
18 czerwca 1863 r. - Bitwa Bończy pod Górami
20 czerwca 1863 r. - Oddział Dunajewskiego rozbity pod Gacami
20 czerwca 1863 r. - Klęska oddziałów Jordana pod Komorowem
27 czerwca 1863 r. - Bitwa Oksińskiego pod Przedborzem
 
  Zapraszam do współpracy
Posiadasz dodatkowe informacje lub zdjęcia
     albo
chcesz otrzymywać informację o uzupełnieniach niniejszej prezentacji ?
 
     Zaproszenie do:  
Muzeum Historii
Kielc
 
     gmina : BAŁTÓW powiat: OSTROWIEC ŚW.     

PĘTKOWICE

1. Tablica sióstr Guzowskich

   Dnia 27 czerwca 2010 r. w kościele p.w. Teresy od Dzieciątka Jezus w Pętkowicach została odsłonieta i poświęcona tablica upamiętniająca okres powstania styczniowego.

   Na bocznej ścianie nawy głównej, bezpośrednio przy wejściu do kościoła, została umieszczona tablica pamiątkowa. Na kamiennej tablicy, pomiędzy datami:
    1863    1864
wyryto wizerunek, noszonego w okresie powstania styczniowego, patriotycznego krzyżyka z napisem:    BOŻE ZBAW POLSKĘ

   Niżej umieszczono tekst:

NA WIECZNĄ PAMIĘĆ O SIOSTRACH /
BARBARZE l. 27 i EMILII l. 30 /
GUZOWSKICH /
herbu Jastrzębiec, urodzonych w Pętkowicach z Michała i /
Franciszki z Głoskowskich, skazanych na 6 lat katorgi za /
uczestnictwo w pracach tajnej narodowej poczty powstańczej, /
kierowanej przez Romana Żulińskiego l. 30, powieszonego razem /
z Romualdem Trauguttem na stokach Cytadeli Warszawskiej z /
wyroku carskiego Audytoriatu Polowego w dniu 5.VIII.1864 oraz /
7 N.N. powstańców z oddziału płk. Dionizego Czachowskiego, /
poległych w Lasach Bałtowskich w dniach 4-6.V.1863 r. /
Wieczne odpoczywanie racz im dać Panie


   Pod tekstem wyryto herb rodu Jastrzębiec oraz odcisk pieczęci okrągłej Rządu Narodowego z trójpolową tarczą herbową.


   W dole tablicy umieszczono dodatkową informację:
Ku czci Pana Boga i pamięci bohaterów tablicę tę w 2010 r. ufundowali/ rodzina Janowskich z Tarłowa, Anna i Wiesław Barańscy z Gdańska,/ E. Piwowarski, Z. Kostrzewa i T. Ciastek//





   Gdy w roku 1864 Sąd Wojenno-Polowy w Warszawie zajmował się sprawą dyktatora powstania styczniowego - Romualda Traugutta oraz członków Rządu Narodowego, dołączono do niej rozpatrzenie kwestii siedmiu osób związanych z rządem - pracowników ekspedytury powstańczej: Edwarda Trzebieckiego, Kazimierza Hanusza, Janusza Muklanowicza, Aleksandry Wróblewskiej, Emilii i Barbary Guzowskich, Władysława Bogusławskiego, Heleny Kirkor i Włodzimierza Dybka.

   Po rozpatrzeniu sprawy Sąd Wojenno - Polowy dnia 7 / 19.VI. postanowił skazać na karę śmierci przez powieszenie pięciu najpoważniejszych przestępców politycznych: Romualda Traugutta, Rafała Krajewskiego, Józefa Toczyskiego, Romana Żulińskiego, Jana Jeziorańskiego. Pozostałe osoby zakwalifikowano do II kategorii przestępców i dla nich wnioskowano pozbawienie wszelkich praw stanu i zesłanie na wieloletnie prace katorżnicze.

   W dniu 18 / 30.VII.1864 r. Audytoriat Polowy Wojsk w Królestwie Polskim wydał orzeczenie w sprawie Romulada Traugutta i 22 osób z nim sądzonych, ale wyrok był znacznie ostrzejszy - na karę śmierci skazano 15 oskarżonych. Tegoż dnia Namiestnik Królestwa Polskiego gen. Fiodor Berg konfirmował wyrok, ale wprowadził szereg zmian: ostatecznie na karę śmierci zostało skazanych pięciu głównych oskarżonych (zgodnie w wnioskiem Sądu). W dniu 24.VII. / 5.VIII. na stokach Warszawskiej Cytadeli wykonano publiczną egzekucję.

   Dnia 29.VII / 10.VIII.1864 wyruszył z Warszawy transport skazanych na katorgę. W tej grupie skazanych znajdowały się dwie siostry Guzowskie: Barbara i Emilia, pozbawione praw stanu i skazane na na katorżne roboty po 6 lat.


   W aktach sprawy prowadzonej przez Sąd Wojenno-Polowy w Warszawie (Proces Romualda Traugutta ...) znajdują się protokoły przesłuchań uwięzionych trzech niezamężnych sióstr Guzowskich: Barbary, Emilii i Julii. Występuje jeszcze czwarta z sióstr - zamężna Sabina Kruszyńska, ale nie była objęta dochodzeniem. Siostry Guzowskie wywodzą się ze szlacheckiej rodziny herbu Jastrzębiec. Ich ojciec. Maciej był przez wiele lat dzierżawcą Dóbr Pętkowice, parafii Bałtów w gub. radomskiej. Ich matka, Franciszka, pochodziła z zacnej rodziny Głoskowskich.

   Zeznawała przywołana z miejscowego aresztu Barbara Guzowska ( t.II, cz.1, s. 143 - 144) w dniu 19 / 31.III.1864, która podała:
... lat mam 27, katoliczka, niezamężna, rodziłam się we wsi Pętkowicach w pow. opatowskim, gub. Radomskiej, z Michała i Franciszki z Głoskowskich, małżonków Guzowskich, już nie żyjących. Ojciec mój był dzierżawcą dóbr. Z rodzeństwa mam trzy siostry: Julia, lat 40, Emilia, lat 30, Sabina, lat 28, zamężna za Bolesławem Kruszyńskim konduktorem drogowym i mieszka na Pradze w domu Glińskiej. Pierwsze dwie są niezamężne i razem mieszkając ze mną pod niepamiętnym mi numerem przy rogu ulic Siennej i Wielkiej w domu Kurakowskiego, utrzymujemy się z robót ręcznych. Majątku żadnego nie posiadamy. Jestem stanu szlacheckiego herbu Jastrzębiec. Spraw kryminalnych ani politycznych żadnych nie miałam. Czytać i pisać umiem.

   Podobnie wyglądało przesłuchanie przywołanej z miejscowego aresztu Emilii Guzowskiej (t.II, cz.1, s. 144 - 145), która tłumaczyła się:
... lat mam 30, katoliczka, niezamężna, rodem jestem we wsi Pętkowicach w pow. opatowskim, gub. Radomskiej. Jestem rodzoną siostrą Barbary Guzowskiej i z tych samych rodziców pochodzę. Mieszkam w domu Kurakowskiego przy ul. Wielkiej. Utrzymanie mam z pracy rąk. Spraw kryminalnych ani politycznych żadnych nie miałam. Czytać i pisać umiem.

   Dodatkowe informacje biograficzne wnosi kolejne zeznanie Barbary (t.II, cz.2, s. 163 - 164) z dnia 16 / 28.IV.1864:
... Jak podałam do poprzednich protokółow ze mną spisanych, nie mając już rodziców i utrzymując się z robót, ja i dwie starsze siostry: Emilia i Julia, jako panny mieszkałyśmy na Pradze w domu Glińskiego u swej siostry Sabiny Kruszyńskiej, żony konduktora drogi szosowej. Ponieważ przed trzema laty mieszkałyśmy we wsi Ratajach pod Wąchockiem przez rodziców naszych dzierżawionej ...

   Barbara i Emilia Guzowskie w zeznaniach potwierdziły swój udział w przechowywaniu, przenoszeniu z innych miejsc i w ekspedycji materiałów powstańczych. Inaczej zachowywała się w zeznaniach Julia Guzowska (t.II, cz.2, s. 299 - 301), która dnia 4 / 16.V.1864 przywołana z miejscowego aresztu tłumaczyła się:
... lat 40, katoliczka, panna, mieszkałam ostatecznie w domu narożnym przy ul. Śliskiej i Siennej od 7 grudnia 1863 r., a to wraz z siostrami swemi Barbarą i Emilią i tam aresztowane zostałyśmy zaraz po Wielkiejnocy b.r. Utrzymywałyśmy się z robót. Urodziłam się we wsi Pętkowicach pow. Opatowskiego, z Michała i Franciszki, małżonków Guzowskich, już nieżyjących. ...
...
   Ponieważ mieszkanie na Pradze było dla nas za szczupłe i za odległe od miasta dla uczęszczania do robót, siostry postanowiły takowe zmienić. Jakoż na początku grudnia 1863, siostra Barbara uwiadomiła mnie, że wynajęła lokal na rogu ul. Śliskiej i Siennej, do którego też ja z siostrami Barbarą i Emilią przeprowadziłyśmy się z rzeczami około 7 grudnia r.z. Zaraz potem zaczął tam bywać u moich sióstr niejaki Edward... dostarczył ...jakieś papiery rewolucyjne ...
... kto papiery te poprzynosił i z jakiego miejsca, nie umiem objaśnić, gdyż poprzynoszono je nieznacznie i bez mojej wiadomości ... mi o tym nie powiadali; to tylko pewne, że ja w znoszeniu ich żadnego udziału nie brałam, ile że mi tego nikt nie proponował, zapewne dlatego, że niedawno będąc po chorobie i ciągle osłabioną do żadnej posługi nie byłam zdatną. ...
   Z tego powodu nie umiem objaśnić, czy w lokalu naszym urządzona była Ekspedytura, z której gazety wysyłano na prowincję, a blankiety i korespondecje na miasta.



   W efekcie dwie siostry Guzowskie: Barbara i Emilia zostały skazane na na katorżne roboty po 6 lat. Uznano, że Julia nie brała bezpośredniego udziału w działalności powstańczej ekspedytury, została skazana tylko na osiedlenie. Natomiast czwarta z sóstr Guzowskich, zamężna Sabina Kruszyńska, nie była aresztowana, nie była też przesłuchiwana.

    Wacław Lasocki (Wspomnienia z mojego życia. t.II. Na Syberji) opisując swój pobyt w Usolu pod koniec r. 1865, podaje:
"... Kobiet do ciężkich robót skazanych było w Usolu cztery, a mianowicie: pani Helena z Majewskich Kirkorowa, pani Gudzińska i dwie niemłode panny Guzowskie ...
... Obie panny Guzowskie były obwinione i skazane za zajęcia w pocztowym wydziale Rządu Narodowego. Wszystkie te panie ... otoczone były wciąż młodzieżą, która biła czołem przed ich zasługami patrjotycznymi. "


   Siostry Guzowskie zgodnie w zeznaniach podawały, że urodziły się w Pętkowicach, z rodziny szlacheckiej: Michała i Franciszki z Głoskowskich. Znajduje to pełne potwierdzenie w spisanych aktach urodzeń, gdzie bałtowski pleban, ks. Tomasz Wroński zapisywał - ... Wielmożny Imć Pan Michał Guzowski Posesor Dóbr Pętkowic. Jako świadkowie lub rodzice chrzestni występowali: Jan Ichnatowski z Wólki Pętkowskiej, Jakub Wroński Ekonom z Bałtowa, Tomasz Olechowski Posesor ze Stoków, Albin Pieniążek dziedzic Dóbr Stoków, Wielmożny Imć Pan Walenty Ichnatowski i Paula, żona jego, dziedzice Dóbr Pętkowice.

   Siostry podawały do protokołów również swój wiek. Nastąpiły tu wyraźnie przekłamania. Przeprowadzona kwerenda akt metrykalnych parafii Bałtów przyniosła następujące wyniki:
1. Barbara Guzowska urodziła się dn. 5.VIII.1834 r. (akt urodz. 71/1834) czyli miała skończone 30 lat (w protokole podała wiek - 27 lat)
2. Sabina z Guzowskich Kruszyńska urodziła się dn. 6.VI.1830 r. (akt urodz. 35/1830), czyli miała skończone 34 lata (w protokole zapisano wiek - lat 28);
3. Emilia, w akcie urodz. 124/1827, ma imiona Emilla Sabina, i urodziła się 16.XII.1827, czyli miała 37 lat (podawała wiek - 30 lat);
4. zeznania najstarszej z sióstr, Julii, która podawała, że ma lat 40 i urodziła się w Pętkowicach - nie znajdują potwierdzenia w księgach urodzeń parafii Bałtów. Prawdopodobnie w okresie wcześniejszym Guzowscy nie mieli żadnych związków z tą parafią (księgi metrykalne Bałtowa od roku 1815 do 1826 nie zawierają żadnych zapisów z nazwiskiem Guzowski).






   Tablica, umieszczona w kościele w Pętkowicach, upamiętnia również powstańców styczniowych poległych w Lasach Bałtowskich. Informacje o bitwach powstańców w rejonie Bałtowa podawała współczesna prasa. Krakowski "Czas" w nr 114 z 21.V.1863 r. donosił z Sandomierskiego:
   W dniu 4tym, 5tym i 6tym maja, oddział pułkownika Czachowskiego złożony z 1.600 ludzi, uzbrojony w 1.000 broni palnej po większej części sztucerowej, reszta kosynierów, a mało i to zmęczonej ciągłą służbą obozową, jazdy, - stoczył zacięte boje z Moskalami.
   Dnia 4tego maja koło godziny 5tej po południu, naczelnik sztabu Eminowicz jadąc o parę wiorst przed kolumną maszerująca z Glinian miasteczka do wsi Bałtowa, (leżącą o 3 mili od ujścia rzeki Kamiony do Wisły, na lewym brzegu Kamiony. P.R.Cz.) spostrzegł oddział nieprzyjacielski złożony z czterech rot piechoty i szwadronu dragonów, który przeprawiwszy się przez rzekę Kamionną w Boryi, zbliżał się do folwarku Lemierzyce. Po odebraniu tej wiadomości, hufiec sformowany został do ataku w szyk bojowy, gdy jednak nieprzyjaciel zajął nader korzystne dla siebie stanowisko, ograniczono się na bardzo skutecznym ogniu sztucerowym, który prowadzono zą do zmroku, a następnie oddział nasz ruszył ku Jeziórce, gdzie zanocował. ...

   Nazajutrz, 5 maja stoczono bardzo udaną bitwę pod Jeziorkiem. "Wiadomości z pola bitwy" w nr 12 z 5.VI.1863 r. donosiły:
... Moskale chcąc się dostać do Ostrowca, a pewni, że naszych zostawili za sobą, puścili się drogą, na której nasi byli ulokowani, i spotkali się z nimi w wyż. wspomnianym miejscu; utarczka zrazu była zacieta, ale niebawem Moskale tył podali i w nieładzie puścili się ku Denkowu, dokąd ich nasi pogonili. W bitwie tej Moskale stracili dowódcę swego oddziału mjr. Klewcowa, 3 oficerów i do 90 żołnierzy ...

    ... Na koniec 6go maja pułkownik Czachowski stoczył trzecią bitwę pod Rzeczniowem, gdzie będąc wzięty we dwa ognie, musiał oddział rozdzielić ... W tych trzech bitwach zabitych razem, mamy 16tu, rannych kilkudziesięciu; oddziały odpędziwszy Moskali, w bezpiecznym miejscu się znajdują ... - donosił "Czas" w nr 109 z 14 maja 1863 r.

   O tych potyczkach pisze również podkomendny Dionizego Czachowskiego i kronikarz walk oddziału - Antoni Drążkiewicz (Wspomnienia czachowczyka z 1863 r.)

... ku końcowi bitwy, Czachowski otrzymał od organizacji zawiadomienie, że major Gołubow i pułkownik Zwierów w dwóch kolumnach silnych ... maszerują z dwócj stron na nas ... przeto natychmiast z polany w bok ruszyliśmy z powrotem a przyszedłszy na jakieś wzgórze, lasem okryte, na którem drożyna szła w półkole, pochowalismy przy niej, z prawej strony, siedmiu naszych poległych, nad którymi usypaliśmy mogiłę, i nad nią ustawiliśmy krzyż dębowy z korą. Po skończeniu smutnego obrzędu, rozwinęliśmy się zaraz w łańcuch tyraljerski, i z tego punktu frontem na północny wschód, na skraj lasu pomaszerowaliśmy, uby uniknąć zbyt poważnej pułapki.

   W skutek bitew pod Boryą i w lasach Bałtowskich, przetrzebiona i zdemoralizowana ochotnicza ruchoma kolumna Klewcowa, została rozwiązaną ...

   Już się miało ku wieczorowi, gdy ze wzgórzy lasem okrytych spuściliśmy się na trakt z Opatowa do Bałtowa. Przeszedłszy Kamiennę, maszerowaliśmy jej doliną, ku widniejącemu zdala starożytnemu zamkowi, w rzeczonej wsi, na wysokiem i od tej strony nadzwyczaj stromem wzgórzu, z traktem podchodzącym do samych jego stóp. ...

   Tablica w Pętkowicach przypomina o poległych powstańcach w Lasach Bałtowskich. Nie powiodły się dotychczas próby zlokalizowania w terenie tej bezimiennej mogiły zbiorowej powstańców z drewnianym krzyżem.

   Zamieszczona grafika przedstawia śmierć pułkownika Dionizego Czachowskiego, co nastąpiło nieco później - dnia 6 listopada 1863 r. w pobliskim Jaworze Soleckim (informacje - zob. hasło: Jawor Solecki).



Informacje o dziele wykonania tablicy oraz
o przygotowanej uroczystości przekazał
Wiesław Barański z Gdańska.
Wprowadzono 31 maja 2010 r.





Migawki z uroczystości
odsłonięcia tablicy w Pętkowicach
w dniu 27 czerwca 2010 r.

Zdjęcia: Jerzy Kowalczyk
































W przeddzień uroczystości w kościele w Pętkowicach,
Publiczna Szkoła Podstawowa w sąsiadującym Okole
otrzymała IMIĘ LEGIONÓW POLSKICH.




góra strony


ostatnia aktualizacja: 14-07-2014 , 04:14

 

 



od 11 stycznia 2005 odwiedziło nas: 3170323 osób.

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 800x600 w przeglądarce Internet Explorer