STRONA ARCHIWALNA   
 opracowanie: Jerzy Kowalczyk    kontakt:  tel.   41 368 57 24   e-mail:   jotka.1863@gmail.com

21 Październik 2017, imieniny dziś obchodzi: Urszuli, Celiny, Hilarego   
     Menu:  
Miejscowości
 K I E L C E
 A - B
 C - F
 G - J
 K
 L - M
 N - O
 P - R
 S
 Ś - Ż
 Świerczek
 Święta Katarzyna
 Świętomarz
 Święty Krzyż
 Tarczek
 Tarłów
 Tuczępy
 Tułkowice
 Tumlin
 Warka (W)
 Waśniów
 Wąchock
 Wełecz Stary
 Wierna Rzeka
 Wierzbica (W)
 Włoszczowa
 Wodzisław
 Wojciechowice
 Wola Szczygiełkowa
 Wolbrom (K)
 Wolica
 Wrocieryż
 Wrzos (W)
 Wysocice (K)
 Wysoki Małe
 Wysokie Koło (W)
 Występa
 Zaborze
 Zadroże (K)
 Zagnańsk
 Zalesice (W)
 Zalezianka
 Zaryszyn (K)
 Zawichost
 Zawiercie (S)
 Zborów
 Złotniki
 Złotniki (K)
 Złoty Potok (S)
 Zwoleń (W)
 Żarki (S)
 Żarnowiec (S)
 Żarnów (E)
 Żelazowice (E)
 Uroczystości
 Wyszukiwarka
 Literatura
 Indeksy
 Aktualizacja
 O autorze
 
     Ważne daty z powstania:  
Dzisiaj 1863 r. - Bitwa Rosnera-Róży pod Jurkowicami
Dzisiaj 1863 r. - Potyczka Chmieleńskiego pod Kwiliną
29 pazdziernika 1862 r. - Świętomarz - zjazd księży sandomierskich
29 pazdziernika 1863 r. - Bitwa Bosaka i oddziału Rębajły pod Jeziorkiem
4 listopada 1863 r. - Potyczka Bosaka i Chmieleńskiego pod Strojnowem
5 listopada 1863 r. - Potyczka Bosaka i Chmieleńskiego pod Górami
6 listopada 1863 r. - Pod Jaworem Soleckim ginie Dionizy Czachowski
8 listopada 1863 r. - Rudowski napadł na Szydłowiec i rozbroił Moskali
 
  Zapraszam do współpracy
Posiadasz dodatkowe informacje lub zdjęcia
     albo
chcesz otrzymywać informację o uzupełnieniach niniejszej prezentacji ?
 
     Zaproszenie do:  
Muzeum Historii
Kielc
 
     gmina : SKARŻYSKO KOŚCIELNE powiat: SKARŻYSKO-KAMIENNA      

ŚWIERCZEK

1. Kapliczka wotywna przy polnej drodze w Świerczku



   Jadąc ze Skarżyska Kościelnego do Świerczka, zaraz na początku wioski skręcamy w szosę prowadzącą do Lipowego Pola (jest drogowskaz). Po ok. 100 m. w zalesionym terenie, skręcamy w prawo, w polną drogę w kier. północnym. Po dalszych 500 m. bezpośrednio przy tej drodze, znajduje się zadbana kapliczka domkowa.

   Przed kapliczką, wygrodzoną ażurowym płotkiem z prętów stalowych, teren został utwardzony płytkami brukowymi, umieszczono dwie drewniane ławeczki. Wokół zasadzono tuje. Kapliczka jest otynkowana i odmalowana.

   Na szczycie kapliczki zamocowano nieduży metalowy krzyż z Chrystusem ukrzyżowanym. Poniżej na blaszanej tablicy umieszczono napis:
Pod Twoją Obronę 1863//


   Obok otworu wejściowego, zamkniętego ażurowymi drzwiami metalowymi (rama z kątownika z prętami stalowymi), umieszczona jest kamienna tablica, z wyrytym napisem:

Matce Bożej/ w podzięce za uratowanie życia/ w Powstaniu Styczniowym/ tę kapliczkę zbudował w 1867 r./ powstaniec Andrzej Kocia/ ze Świerczka//

Tablica na kapliczce Andrzeja Koci w Świerczku

   Wśród miejscowej ludności zachowały się opowieści o powstańcu 1863 roku o nazwisku Andrzej Kocia, wywodzącym się ze Świerczka, który ufundował kapliczkę Matce Boskiej z wdzięczności za ocalenie życia w czasie powstania styczniowego. Pamięć o tych wydarzeniach związanych z ufundowaniem kapliczki przekazywana jest głównie przez licznych potomków Andrzeja Koci.

   Relacje Mieczysława Woźniaka (rocznik 1925) i Janiny Przybycień (rocznik 1928), praprawnuków Andrzeja Koci zamieszkałych w Lipowym Polu, opierają się na opowieściach córki Andrzeja Koci, a ich babci - Marianny z Kociów Łyżwowej, która po śmierci męża, wyszła ponownie za mąż, za Woźniaka.

   W czasie powstania styczniowego Andrzej Kocia był w oddziale Langiewicza, który stacjonował pomiędzy Wąchockiem a Kałkowem. Wybrał się z kolegą w odwiedziny do rodziny w Świerczku. Wskutek donosu, ze zjawili się powstańcy, do wioski szybko dotarł kozacki patrol dla schwytania buntowników. Andrzej z kolegą uciekali przez zboża, podmokłymi łąkami wzdłuż rzeczki Oleśnicy na Podemłynek.

Franciszek Streitt - Pikieta


    Ponieważ nie mogli zgubić goniących ich Kozaków, postanowili się rozdzielić. Kocia uciekł do Nowego Młyna na Łyżwach. Tam młynarz ukrył go w skrzyni. Andrzej gorąco modlił się do Matki Boskiej o ocalenie przed pojmaniem przez Kozaków, które groziło mu śmiercią lub zsyłką na Sybir. Złożył sobie przyrzeczenie, że jeżeli będzie ocalony, to z wdzięczności wystawi Matce Boskiej kapliczkę. Modlitwa została wysłuchana - przeprowadzona rewizja przez przybyłych w pogoni Kozaków nie wykryła śladu powstańca. Po ich odjeździe Andrzej Kocia otrzymał od młynarza nowe ubranie i z młyna przebył następne 16 km drogi, aby dotrzeć do oddziału, gdzie spotkał się ze swym kolegą z wspólnej wyprawy i ucieczki.

   Gdy po walkach szczęśliwie powrócił do Świerczka, zajęty rodziną i pracą, zapomniał o złożonym przyrzeczeniu. Ale któregoś dnia żona opowiedziała mu, że miała dziwny sen: śniła się jej Matka Boska, która na ich polu łopatą kopała ziemię. I wtedy Andrzej przypomniał sobie zdarzenia z okresu powstania, ucieczkę przed Kozakami i złożone przyrzeczenie. Opowiedział o tym żonie. Uznali, że Matka Boska przypomniała się o tym złożonym przyrzeczeniu. W tym miejscu, gdzie we śnie żona Andrzeja widziała Matkę Boską, postanowili natychmiast przystąpić do wybudowania kapliczki - a był to już rok 1867.

   Nieco inną wersję wydarzeń z powstania styczniowego z udziałem Andrzeja Koci podaje Jacenty Płusa z Grzybowej Góry, w oparciu o opowiadania swojego dziadka, Wojciecha Płusy. Ten opis wypadków został pokazany w niniejszej prezentacji internetowej przy miejscowości: Grzybowa Góra. Wydaje się, że korzystając z przekazów ustnych - większe zaufanie budzi jednak relacja najbliższej rodziny powstańca.

   Wybudowana przez Kociów kapliczka przez wiele lat służyła mieszkańcom Świerczka: tu odbywały się zbiorowe majowe modlitwy, tu w październiku odmawiano modlitwy różańcowe. Dopiero w czasie II Wojny Światowej wydane zakazy uniemożliwiły gromadzenie się ludności przy kapliczce.

   Kapliczka domkowa, wystawiona w 1867 r. przez Andrzeja Kocię, miała pokrycie gontem. W roku 1936 została gruntownie wyremontowana przez Józefa Woźniaka, męża Marianny, najstarszej córki Andrzeja Koci. Wówczas to kryty gontem dach został zastąpiony cementową dachówką. Kapliczka, kilkakrotnie dewastowana w okresie PRL-u, doczekała się remontu w roku 2000 (zasługa sołtysa, Haliny Sieczki, oraz mieszkańców Świerczka).

   Od czasu wybudowania, kapliczka była bezimienna - nie posiadała żadnych tablic lub napisów. Intencje jej wystawienia były znane jedynie z przekazów ustnych. Dopiero z inicjatywy Elżbiety Jach (Stowarzyszenie na Rzecz Odnowy Zabytków Parafii Świętej Trójcy w Skarzysku Kościelnym), w dn. 7.XI.2011 r. zamieszczono istniejącą obecnie tablicę, na której podano podstawowe informacje.

Kapliczka domkowa Andrzeja Koci - stan w 2012 r.

    Na podstawie dokumentów archiwalnych można uzyskać potwierdzenie dla wielu przekazów, z przytoczonych wcześniej opowieści o powstańcu Andrzeju Koci. Podstawowy materiał znajduje się w aktach metrykalnych parafii Skarżysko Kościelne (zasoby Archiwum Państwowego w Kielcach, zesp. 53).

   W połowie XIX w. w parafii Skarżysko Kościelne występuje wielu mieszkańców o nazwisku Kocia, np. w latach 1840 - 1844 jest 4-ch ojców o nazwisku Kocia (Piotr, Józef, Maciej i Mikołaj), którym urodziło się 7-o dzieci; w latach 1857 - 1865 jest 9-ciu ojców o nazwisku Kocia (Tomasz, Józef, Piotr, Mikołaj, Łukasz, Roman, Wojciech i 2-ch Andrzejów), którym na świat przychodzi 16 dzieci. W tym okresie 9-ciu lat w związki małżeńskie wstępuje 7-u Kociów, w tym 2-ch Andrzejów. Pomimo dużej ilości akt urodzeń, małżeństw i zgonów osób mających nazwisko Kocia, udało się dokładnie wyselekcjonować akta metrykalne powstańca Andrzeja Koci.

   Późniejszy powstaniec, Andrzej Kocia, urodził się w Skarżysku Kościelnym dnia 24 listopada 1841 r. (akt ur. nr. 124 z 1841 r.). Jego matką była Elżbieta z Kociów, lat 25, córka Mateusza i Małgorzaty z Mełchów, małżonków Kociów włościan zamieszkałych w Skarżysku Kościelnym. Ksiądz Jan Sadowski, wikariusz, zapisał, że dziecięciu nadano imię Andrzej Apostoł, a rodzicami chrzestnymi zostali Tomasz Skorek i Marianna Łaskowa.

   Kilka lat później Andrzej ma przyrodnich braci. Jego matka Elżbieta, w związku małżeńskim z Walentym Sieczką urodziła:
-   Jakuba Sieczkę, ur. w 1846, akt ur. nr 67 z 1846 r.,
-   Mikołaja Sieczkę, ur. w 1849 r., akt ur. 154 z 1849 r.

   W roku 1861 Andrzej Kocia wstępuje w związek małżeński z Justyną Łasek. Jak zapisał ks. Józef Khann (akt nr 1 z 1861 r.) ... dnia 22 stycznia 1861 r. w przytomności świadków Szczepana Płusy Sołtysa lat 56 i Michała Kowalik gospodarza rolnego lat 63 obydwoch w Skarzysku Kościelnym zamieszkałych zostało zawarte religijne małżeństwo między Andrzejem Kocią, kawalerem włościaninem lat 19 mającym, urodzonym i zamieszkałym w Skarżysku Kościelnym ... przy wuju zostającym, - a Justyną Łasek, panną lat 19 mającą, urodzoną i zamieszkałą w Skarżysku Kościelnym, córką niegdy Mikołaja i żyjącej Magdaleny z Stępniów małżonków Łasków, włościan, przy matce zostającej ...

   Niedługo młodzi przenoszą się do Świerczka, gdzie mieszka z rodziną matka Andrzeja - Elżbieta Sieczkowa. Gdy rodzą się Andrzejowi dzieci - w akcie urodzenia podawana jest miejscowość - Świerczek.

   Najstarszą córką Andrzeja Koci i jego małżonki Justyny, jest Marianna, która urodziła się w okresie powstania styczniowego, dnia 17 lipca 1863 r. W akcie urodzenia nr 132 z 1863 r. ksiądz zapisał: ... dnia 18 lipca 1863 r. stawił się Andrzej Kocia kolonista w Świerczku zamieszkały lat 20 mający i okazał nam dziecię płci żeńskiej urodzone w dniu wczorajszym z jego małżonki Justyny z Łasków lat 20. mającej ... nadano imię Maryanna...

   Nie posiadamy udokumentowanej informacji, w jakim oddziale, pod czyim dowództwem był w powstaniu Andrzej Kocia. Wprawdzie w przekazach rodzinnych podaje się nazwisko Langiewicza, ale dla wielu relacji pisanych z początkiem XX w. Langiewicz jest właściwie synonimem, dowódcą powstańców walczących w zupełnie innym okresie czasu lub w rejonie, gdzie niegdy nie było Langiewicza. Brak jest też jednoznacznych wskazań, w jakim okresie czasu Andrzej Kocia odwiedzał Świerczek, a później uciekał przed pogonią kozacką. Zawarte w opowieściach przekazy - o rosnącym zbożu, brodzeniu w wodzie, mogą sugerować okres wiosenno- letni, kiedy to Andrzej oczekiwał na urodziny dziecka lub gdy już urodziła się pierworodna córka Marianna - i stąd może była tak silna potrzeba odwiedzin w Świerczku żony, Justyny i córeczki, oraz dopełnienia obowiązku jej ochrzczenia.

   Dwa lata później, dn. 27.X.1865 r. Andrzejowi urodził się syn Karol (akt ur. nr 156 z 1865 r.). W związku małżeńskim z Justyną z Łasków urodziło się Andrzejowi czworo dzieci. Po roku 1887 owdowiał, wstąpił w następny związek małżeński, w którym miał jeszcze troje następnych dzieci.

   Akt zgonu spisany w Skarżysku Kościelnym w roku 1920 podaje, że dnia 26 pażdziernika zmarł Andrzej Kocia z Świerczka w wieku lat 80, pozostawił owdowiałą żonę (z dokumentów metrykalnych wynika, że Andrzej Kocia żył lat 79). Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Skarżysku Kościelnym. Jego mogiła nie zachowała się do obecnych czasów (jest tylko zachowana mogiła jego najstarszej córki Marianny z Kociów Łyżwa Woźniakowej).

   Podając dane biograficzne powstańca Andrzeja Koci (25.XI.1841 - 26.X.1920) należy zwócić uwagę, że w Skarżysku Kościelnym w tym samym czasie żył też inny Andrzej Kocia (1844 - 1918), syn Piotra i Rozalii z Cisów, którego nawet ślub był w podobnym okresie czasu (1865 r.).

   Tradycje walk o niepodległość Polski kontynuowali również potomkowie Andrzeja Koci: byli w wojsku Piłsudskiego, brali udział w walkach z bolszewikami, w czasie II Wojny Światowej działali w konspiracji AK, jeden zginął w powstaniu warszawskim, trzech było wywiezionych na przymusowe roboty do Niemiec (powróciło dwóch).


   W roku 2012, dnia 26 maja przeprowadzono uroczyście Majówkę Patriotyczną, zorganizowaną przez Stowarzyszenie na Rzecz Odnowy Zabytków Parafii św. Trójcy w Skarżysku Kościelnym, Gminę Skarżysko Kościelne oraz Sołectwo Świerczek. W obecności praprawnuków powstańca Andrzeja Koci: Mieczysława Woźniaka i Janiny Przybycień z Lipowego Pola, Czesława Łyżwy z Bielawy, Tadeusza Łyżwy ze Świdnicy, Henryka Sadzy oraz innych krewnych i powinowatych, przy udziale pocztów sztandarowych, przedstawicieli władz samorządowych Województwa i Gminy oraz licznie zgromadzonej ludności miejscowej gminy i miasta Skarżyska Kamiennej, proboszcz ks. Marian Czajkowski poświęcił kapliczkę. Po modlitwie, potomkowie powstańca przedstawili zebranym historię swego przodka oraz dzieje kapliczki. . Na uroczystość przygotowano wydruk opracowania Elżbiety Jach "Historia powstańczej kapliczki we wsi Świerczek gmina Skarżysko Kościelne".

    Fotoreportaż z przebiegu uroczystości przedstawiono na stronie www Urzędu Gminy Skarżysko Kościelne oraz w miesięczniku "Nasza Gmina Skarżysko Kościelne" (Rok V, Nr 6 (47) z czerwca 2012 r., skąd pochodzi zamieszczone zdjęcie.


Uroczystości przy kapliczce wybudowanej przez Andrzeja Kocię.
Kwiaty pod tablicą składają praprawnukowie powstańca 1863 r.
Foto: Jacenty Kita - "Nasza Gmina Skarżysko Kościelne"


W 2008 r. na podstawie sygnału od Mariana Gładysia, kapliczkę
prezentowano przy miejscowości Grzybowa Góra. W roku 2012
wprowadzono miejscowość: ŚWIERCZEK. Korzystano z informacji
praprawnuków Andrzeja Koci oraz z opracowania Elżbiety Jach.




góra strony


ostatnia aktualizacja: 30-12-2014 , 07:46

 

 



od 11 stycznia 2005 odwiedziło nas: 3317205 osób.

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 800x600 w przeglądarce Internet Explorer